فشار خون یکی از مهمترین شاخصهای سلامت قلب و عروق است و بالا بودن آن در طولانیمدت میتواند به قلب، مغز، کلیهها، چشمها و رگهای خونی آسیب برساند. یکی از سؤالات رایج افراد این است که فشار خون بالا از چند خطرناک است؟
بهطور کلی، فشار خون بالاتر از ۱۸۰ روی ۱۲۰ میلیمتر جیوه محدوده بسیار شدید محسوب میشود. اگر این مقدار همراه با علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس، ضعف یا بیحسی، اختلال بینایی یا مشکل در صحبت کردن باشد، میتواند یک اورژانس فشار خون باشد و نیاز به دریافت کمک پزشکی فوری دارد.
البته خطرناک بودن فشار خون فقط به یک عدد محدود نمیشود. فشار خونهایی که برای مدت طولانی بالاتر از حد طبیعی هستند نیز حتی اگر فرد هیچ علامتی نداشته باشد، نیاز به بررسی و کنترل دارند.
فشار خون طبیعی چند است؟
فشار خون با دو عدد بیان میشود؛ برای مثال ۱۲۰ روی ۸۰.
عدد اول، فشار سیستولیک یا فشار هنگام انقباض قلب است و عدد دوم، فشار دیاستولیک یا فشار هنگام استراحت قلب بین ضربانهاست.
بر اساس دستهبندی انجمن قلب آمریکا:
- فشار کمتر از ۱۲۰/۸۰ در محدوده طبیعی قرار دارد.
- فشار سیستولیک ۱۲۰ تا ۱۲۹ با دیاستولیک کمتر از ۸۰، فشار خون بالا رفته محسوب میشود.
- فشار ۱۳۰ تا ۱۳۹ یا دیاستولیک ۸۰ تا ۸۹ در محدوده فشار خون بالا مرحله اول قرار میگیرد.
- فشار ۱۴۰ یا بالاتر یا دیاستولیک ۹۰ یا بالاتر در محدوده فشار خون بالا مرحله دوم قرار دارد.
- فشار بالاتر از ۱۸۰ و/یا ۱۲۰ در محدوده فشار خون شدید قرار میگیرد و نیازمند توجه فوری است.
نکته مهم این است که یک بار بالا بودن فشار خون بهتنهایی معمولاً برای تشخیص قطعی پرفشاری خون کافی نیست و پزشک باید فشار خون را با توجه به شرایط فرد و اندازهگیریهای تکرارشده ارزیابی کند.
فشار خون از چند خطرناک است؟
اگر بخواهیم به شکل ساده پاسخ دهیم:
فشار خون ۱۴ روی ۹ خطرناک است؟
فشار خون ۱۴۰/۹۰ یا بالاتر در محدوده فشار خون بالا مرحله دوم قرار میگیرد و نباید نادیده گرفته شود. اگر این اعداد بهطور مکرر دیده شوند، فرد باید برای ارزیابی و کنترل فشار خون به پزشک مراجعه کند.
اما این عدد معمولاً به معنی «بحران فشار خون» نیست.
فشار خون ۱۶ روی ۱۰ خطرناک است؟
فشار خون ۱۶۰/۱۰۰ فشار خون بالایی محسوب میشود و نیاز به پیگیری پزشکی دارد، بهخصوص اگر بهصورت مکرر تکرار شود.
اگرچه این عدد پایینتر از آستانه بحران فشار خون یعنی ۱۸۰/۱۲۰ است، اما نباید آن را طبیعی یا بیاهمیت دانست.
فشار خون ۱۸ روی ۱۲ خطرناک است؟
بله. فشار خون ۱۸۰/۱۲۰ یا بالاتر محدوده بسیار شدید محسوب میشود.
اگر چنین عددی مشاهده کردید، حداقل یک دقیقه صبر کنید و دوباره فشار را اندازه بگیرید. اگر همچنان بسیار بالا بود، باید فوراً با پزشک یا خدمات پزشکی تماس بگیرید. اگر همزمان علائم هشدار وجود داشته باشد، وضعیت میتواند اورژانسی باشد.
چه فشار خونی اورژانسی است؟
مهمترین عددی که باید به خاطر داشته باشید بالاتر از ۱۸۰/۱۲۰ میلیمتر جیوه است.
اما صرفاً عدد بالا تعیین نمیکند که فرد حتماً دچار اورژانس فشار خون شده است. وجود علائم آسیب احتمالی به اندامهای حیاتی اهمیت زیادی دارد.
اگر فشار خون بالاتر از ۱۸۰/۱۲۰ باشد و یکی از علائم زیر وجود داشته باشد، باید وضعیت را یک اورژانس پزشکی در نظر گرفت:
- درد یا فشار قفسه سینه
- تنگی نفس
- درد شدید پشت
- بیحسی یا ضعف ناگهانی
- تغییر ناگهانی بینایی
- اختلال در صحبت کردن
- گیجی یا تغییر وضعیت هوشیاری
- علائم جدید و شدید عصبی
در چنین شرایطی نباید منتظر ماند تا فشار خون خودبهخود پایین بیاید و باید فوراً از خدمات اورژانسی کمک گرفت.
اگر فشار خون بالاتر از ۱۸۰/۱۲۰ بود چه کار کنیم؟
اگر دستگاه فشار خون عددی بالاتر از ۱۸۰/۱۲۰ نشان داد، ابتدا آرام بمانید و پس از حداقل یک دقیقه دوباره فشار خون را اندازه بگیرید.
اگر عدد دوم همچنان بالاتر از ۱۸۰/۱۲۰ بود:
اگر علائم هشدار دارید: فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
اگر هیچ علامت هشدار ندارید: با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید و در سریعترین زمان ممکن وضعیت خود را بررسی کنید. فشار خون شدید حتی بدون علامت نیز نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
آیا فشار خون بالا همیشه علامت دارد؟
خیر. یکی از مشکلات فشار خون بالا این است که در بسیاری از افراد هیچ علامت واضحی ایجاد نمیکند. به همین دلیل ممکن است فرد برای مدت طولانی فشار خون بالا داشته باشد و از آن خبر نداشته باشد.
فشار خون بالا به همین دلیل گاهی «قاتل خاموش» نامیده میشود.
وجود نداشتن سردرد یا سرگیجه به این معنی نیست که فشار خون طبیعی است. اندازهگیری فشار خون بهترین راه برای اطلاع از وضعیت آن است.
آیا سردرد نشانه فشار خون بالا است؟
سردرد میتواند در شرایط مختلفی ایجاد شود و بهتنهایی نمیتواند نشان دهد که فشار خون فرد بالا است.
در فشار خون بسیار شدید، بهخصوص زمانی که فشار خون با آسیب به اندامهای بدن همراه شده باشد، ممکن است علائم عصبی یا سردرد شدید ایجاد شود.
بنابراین اگر سردرد ناگهانی و بسیار شدید، اختلال بینایی، ضعف یا بیحسی یک طرف بدن، مشکل در صحبت کردن یا سایر علائم عصبی ایجاد شده است، نباید آن را صرفاً به فشار خون نسبت داد و باید فوراً ارزیابی پزشکی انجام شود.
آیا فشار خون بالا باعث سکته مغزی میشود؟
فشار خون بالا یکی از عوامل مهم خطر برای سکته مغزی است.
وقتی فشار خون برای مدت طولانی بالا باشد، میتواند به دیواره رگها آسیب وارد کند و احتمال مشکلات قلبی و عروقی از جمله سکته مغزی را افزایش دهد. فشار خون بسیار شدید نیز میتواند با آسیب حاد به اندامها همراه شود.
علائمی مانند افتادگی یک طرف صورت، ضعف یا بیحسی یک طرف بدن و اختلال در صحبت کردن میتوانند از علائم سکته مغزی باشند و نیاز به اقدام اورژانسی دارند.
فشار خون بالا چه آسیبهایی به بدن وارد میکند؟
اگر فشار خون بالا برای مدت طولانی کنترل نشود، میتواند به اندامهای مختلف بدن آسیب برساند.
قلب
فشار خون بالا میتواند فشار زیادی به قلب وارد کند و خطر بیماریهای قلبی، حمله قلبی و سایر مشکلات قلبی عروقی را افزایش دهد.
مغز
فشار خون بالا از عوامل مهم خطر سکته مغزی است و میتواند در طولانیمدت به عروق مغز آسیب برساند.
کلیهها
کلیهها دارای شبکه گستردهای از رگهای خونی هستند و فشار خون بالا میتواند به عملکرد آنها آسیب بزند.
چشمها
رگهای ظریف چشم نیز میتوانند تحت تأثیر فشار خون بالا قرار بگیرند.
رگهای خونی
فشار خون بالا میتواند به مرور زمان باعث آسیب به دیواره رگها و افزایش خطر بیماریهای عروقی شود.
فشار خون بالا در چه عددی نیاز به درمان دارد؟
نیاز به درمان به عدد فشار خون، تکرار اندازهگیریها، سن، بیماریهای زمینهای و خطر کلی بیماریهای قلبی و عروقی بستگی دارد.
بهطور کلی، فشار خون مرحله اول یعنی حدود ۱۳۰ تا ۱۳۹ یا ۸۰ تا ۸۹ نیازمند توجه به سبک زندگی و ارزیابی خطر قلبی عروقی است و در بعضی افراد ممکن است پزشک دارو نیز در نظر بگیرد.
در فشار خون مرحله دوم، یعنی ۱۴۰/۹۰ یا بالاتر، معمولاً ارزیابی پزشکی و برنامه درمانی جدیتر مورد نیاز است.
بنابراین نباید منتظر ماند تا فشار خون به ۱۸۰ برسد تا آن را جدی بگیریم.
چگونه فشار خون را درست اندازه بگیریم؟
گاهی بالا بودن فشار خون به دلیل اندازهگیری نادرست اتفاق میافتد.
برای اندازهگیری دقیقتر بهتر است:
- چند دقیقه قبل از اندازهگیری در آرامش بنشینید.
- هنگام اندازهگیری صحبت نکنید.
- پاها روی زمین قرار داشته باشند.
- کمر به پشتی صندلی تکیه داشته باشد.
- بازو روی سطح مناسب و تقریباً همسطح قلب قرار گیرد.
- از دستگاه معتبر و مناسب استفاده کنید.
- در صورت بالا بودن عدد، اندازهگیری را دوباره انجام دهید.
- نتایج اندازهگیریهای مختلف را ثبت کنید.
اندازهگیریهای متعدد در طول زمان اطلاعات دقیقتری نسبت به یک عدد منفرد در اختیار پزشک قرار میدهد.
اگر فشار خون یک بار بالا بود، آیا خطرناک است؟
یک بار بالا بودن فشار خون لزوماً به معنی ابتلا به فشار خون بالا نیست.
استرس، اضطراب، فعالیت بدنی، مصرف کافئین، درد و حتی شرایط نامناسب هنگام اندازهگیری میتوانند روی عدد فشار خون تأثیر بگذارند.
به همین دلیل اگر یک بار فشار خون شما بالاتر از حد معمول بود، بهتر است پس از چند دقیقه استراحت دوباره آن را اندازه بگیرید و نتیجه را ثبت کنید.
اما اگر فشار خون در اندازهگیریهای مختلف همچنان بالا باشد، باید توسط پزشک بررسی شود.
برای پایین آوردن فشار خون چه کار کنیم؟
اگر فشار خون بالا دارید، تغییر سبک زندگی میتواند بخش مهمی از کنترل آن باشد.
کاهش مصرف نمک
مصرف زیاد سدیم میتواند در افزایش فشار خون نقش داشته باشد. کاهش مصرف غذاهای بسیار شور، تنقلات شور و برخی غذاهای فرآوریشده میتواند کمککننده باشد.
فعالیت بدنی منظم
فعالیت بدنی منظم برای سلامت قلب و کنترل فشار خون مفید است.
حفظ وزن مناسب
اگر اضافهوزن وجود داشته باشد، کاهش وزن تدریجی میتواند به بهبود فشار خون کمک کند.
تغذیه سالم
مصرف بیشتر سبزیجات، میوهها، غلات کامل و منابع پروتئینی مناسب و کاهش غذاهای بسیار فرآوریشده میتواند بخشی از یک الگوی غذایی سالم برای قلب باشد.
کنترل استرس
استرس مزمن میتواند مدیریت فشار خون را دشوارتر کند. خواب کافی، فعالیت بدنی و روشهای آرامسازی میتوانند در مدیریت استرس نقش داشته باشند.
مصرف منظم دارو
اگر پزشک برای شما داروی فشار خون تجویز کرده است، دارو را طبق دستور مصرف کنید و بدون مشورت پزشک مقدار آن را تغییر ندهید. اصلاح سبک زندگی نباید جایگزین داروی تجویزشده شود.
آیا فشار خون بالا با فشار خون پایین تفاوت دارد؟
بله. در فشار خون بالا، فشار واردشده به دیواره رگها بیش از محدوده مناسب است. در فشار خون پایین، فشار ممکن است آنقدر کاهش پیدا کند که در برخی افراد باعث سرگیجه، ضعف یا حتی غش شود.
بنابراین بالا یا پایین بودن فشار خون هر دو میتوانند در شرایط خاص نیازمند بررسی پزشکی باشند.
فشار خون بالا در بارداری از چند خطرناک است؟
فشار خون در دوران بارداری شرایط متفاوتی دارد و آستانههای مهمی وجود دارد.
در راهنمای انجمن قلب آمریکا، فشار ۱۶۰ سیستولیک یا بالاتر و/یا ۱۱۰ دیاستولیک یا بالاتر در بارداری بهعنوان فشار خون شدید در نظر گرفته میشود. اگر همراه با علائمی مانند سردرد شدید، تغییر بینایی، درد قفسه سینه، درد شکم، تورم قابلتوجه یا تنگی نفس باشد، نیاز به اقدام فوری پزشکی وجود دارد.
بنابراین زنان باردار نباید معیارهای فشار خون افراد غیر باردار را بهصورت خودسرانه برای خود استفاده کنند و در صورت بالا بودن فشار خون باید با پزشک یا ماما در ارتباط باشند.
چه زمانی برای فشار خون بالا به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر فشار خون شما بهطور مکرر ۱۴۰/۹۰ یا بالاتر است، بهتر است برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
همچنین اگر فشار خون شما ناگهان افزایش پیدا کرده یا اعداد بسیار بالایی ثبت میشوند، نباید آن را نادیده گرفت.
در صورت فشار بالاتر از ۱۸۰/۱۲۰، اندازهگیری را پس از حداقل یک دقیقه تکرار کنید. اگر همچنان بالا بود، با پزشک تماس بگیرید؛ و اگر همزمان علائم هشدار مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس، ضعف، بیحسی، تغییر بینایی یا اختلال گفتار وجود دارد، فوراً از خدمات اورژانسی کمک بگیرید.
جمع بندی
در پاسخ به سؤال «فشار خون بالا از چند خطرناک است؟» باید گفت که فشار خون بالاتر از ۱۸۰/۱۲۰ میلیمتر جیوه محدوده بسیار شدید محسوب میشود.
اگر این فشار همراه با درد قفسه سینه، تنگی نفس، ضعف یا بیحسی، اختلال بینایی، مشکل در صحبت کردن یا سایر علائم جدید و شدید باشد، میتواند نشانه یک اورژانس فشار خون باشد و نیاز به کمک پزشکی فوری دارد.
اما فشارهای پایینتر نیز اگر بهطور مداوم بالا باشند، طبیعی نیستند. فشار خون ۱۴۰/۹۰ یا بالاتر در محدوده فشار خون بالا مرحله دوم قرار میگیرد و نیازمند بررسی و کنترل پزشکی است.
مهم است که فشار خون را بهصورت منظم و صحیح اندازهگیری کنید و در صورت بالا بودن مکرر، برای تشخیص و درمان مناسب به پزشک مراجعه کنید.
سوالات متداول
فشار خون از چند خطرناک است؟
فشار بالاتر از ۱۸۰/۱۲۰ بسیار شدید محسوب میشود. اگر همراه با علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس، ضعف، بیحسی، اختلال بینایی یا گفتار باشد، یک وضعیت اورژانسی است.
فشار ۱۴ روی ۹ خطرناک است؟
فشار ۱۴۰/۹۰ بالا محسوب میشود و اگر بهطور مکرر تکرار شود، نیاز به بررسی و درمان دارد؛ اما معمولاً در محدوده بحران فشار خون نیست.
فشار ۱۸ روی ۱۲ چه معنایی دارد؟
فشار ۱۸۰/۱۲۰ در محدوده فشار خون شدید قرار دارد. باید پس از حداقل یک دقیقه دوباره اندازهگیری شود و در صورت تداوم، فوراً با پزشک یا خدمات پزشکی تماس گرفته شود.
آیا فشار خون بالا همیشه علامت دارد؟
خیر. بسیاری از افراد مبتلا به فشار خون بالا هیچ علامتی ندارند و تنها با اندازهگیری میتوان به بالا بودن فشار خون پی برد.
آیا فشار خون بالا باعث سکته میشود؟
فشار خون بالا یکی از عوامل مهم خطر سکته مغزی و بیماریهای قلبی عروقی است، بهخصوص زمانی که برای مدت طولانی کنترل نشود.
اگر فشار خونم ناگهان بالا رفت چه کار کنم؟
اگر فشار بالاتر از ۱۸۰/۱۲۰ است، پس از حداقل یک دقیقه دوباره آن را اندازه بگیرید. در صورت تداوم، با پزشک تماس بگیرید و اگر علائم هشدار وجود دارد، فوراً از خدمات اورژانسی کمک بگیرید.
